ادبستان شعر و هنر

                                            قومی ز برای حورعین(1) می سوزند

من شاهد و می دارم و باغی چو بهشت 

                                            ویشان،همه در حسرت این می سوزند

                                                                                                                                                (عبید زاکانی)

یا رب،گنهم ار کم و ار بیش،ببخش   

                                      بیش و کم از آینده و از پیش،ببخش

آلایش من به پاکی خود بزدای          

                                      بر خواری من، به عزت خویش،ببخش

                                                                              (یغمای جندقی)

من ترک شراب ناب ،نتوانم کرد     

                                    خمخانه ی(2) خود،خراب، نتوانم کرد    

یک روز اگر باده ی صافی(3) نخورم   

                                    ده شب ز خمار(4)،خواب، نتوانم کرد

                                                                                   (عبید زاکانی)

گویند کسان :بهشت با حور خوش است   

                                      من می گویم: که آب انگور خوش است

این نقد بگیر و دست از آن نسیه بدار (5)    

                                      کآواز دهل شنیدن از دور خوش است!!!!

                                                                           ( حکیم خیام نیشابوری)

از چشم تو آموخته ام حیرانی        

                                وز زلف تو پیچ و تاب و سرگردانی

تا چند زبان به شکوه ام باز شود    

                               درد دل من نیز تو خوش می دانی

من هیچ ندانم که مرا آنکه سرشت    

                                       از اهل بهشت کرد یا دوزخ زشت

جامی و بتی و بربطی بر لب کشت   

                                      این سه مرا نقد و تو را نسیه بهشت(6)

اندر دل بی وفا غم و ماتم باد    

                                  آن را که وفا نیست،ز عالم کم باد

دیدی که مرا هیچ کسی یاد نکرد    

                                 جز غم که هزار آفرین بر غم باد

                                                                                                       (مولانا جلال الدین رومی)

توضیحات:1-حور عین:حور چشم،زن بهشتی که سیاهی چشمانش به غایت باشد و سپیدی چشمانش بی نهایت.

2-خمخانه:،میکده،جایی سرد و خنک که کوزه های شراب را در آن گذارند.

3-صاف:خالص              4-خمار:سردردی که پس از رفع نشئه ی شراب در شرابخوار پدید آید.

5-معنی مصراع: شراب انگور را که دست یافتنی است بگیر و حور را که در این جهان دست یافتنی نیست،فراموش کن.

6-معنی بیت: در جایی سرسبز،جام شراب و معشوق وساز بربط برای من و وعده ی  بهشت برای تو

بوی باران،بوی سبزه،بوی خاک

شاخه های شسته،باران خورده،پاک

آسمان آبی و ابر سپید

برگ های سبز بید

عطر نرگس،رقص باد

نغمه ی شوق پرستو های شاد

خلوت گرم کبوترهای مست        نرمک نرمک می رسد اینک بهار

خوش به حال روزگار

خوش به حال چشمه ها و دشت ها

خوش به حال دانه ها و سبزه ها       خوش به حال غنچه های نیمه باز

خوش به حال دختر میخک-که می خندد به ناز

خوش به حال جام لبربز از شراب      خوش به حال آفتاب

ای دل من گر چه در این روزگار     

جامه ی رنگین نمی پوشی به ناز

نقل و سبزه در میان سفره نیست

جامت از آن می،که می باید تهی است

ای دریغ از تو اگر چون گل نرقصی در نسیم     ای دریغ  از من اگر مستم نسازد،آفتاب

ای دریغ از ما اگر کامی نگیریم از بهار

گر نکوبی شیشه ی غم را به سنگ

هفت رنگش می شود هفتاد رنگ!

شعری از زنده یاد"امیری فیروز کوهی"،بزرگترین شاعر سبک هندی معاصر:

        امیری فیروزکوهی

زندگی با یاد ایام جوانی می کنم                        با خیال زندگانی،زندگانی می کنم

گرچه از روز ازل با مرگ پیمان بسته ام                  باز هم از سست عهدی سخت جانی می کنم

پیش از این از ذوق هستی بود برجا ماندنم            وین زمان از بیم مردن زندگانی می کنم

بر لب من خنده از عهد جوانی مانده است             من به یاد شادمانی،شادمانی می کنم

نفس من در ناتوانی هم خطاست                        گر توانم،کارها با ناتوانی می کنم

من که هرگز ناگهان،آهنگ رفتارم نبود                    از جهان آهنگ رفتن ناگهانی می کنم

خنده ی مهری ندیدم از کسی بر روی خویش         من که با نامهربان هم مهربانی می کنم

دل ز غم چون اختران آسمان لرزد مرا                   هر زمان یاد از قضای آسمانی می کنم

بهر مشتی استخوان کآخر سزاوار سگی است       روز و شب چون سگ به زحمت پاسبانی می کنم

سیر هر برگ از کتاب سرنوشت خویش را              در تماشاگه اوراق خزانی می کنم

گر چه رنج عمر و عیش این جهانم می کشد          آرزوی عمر و عیش آن جهانی می کنم

روز پیری هم گناهی دیگر از یاد گناه                     در نهانگاه خیال خود،نهانی می کنم

آرزوها تا به عمر جاودان پاینده اند                        گر کنم کاری،به عمر جاودانی می کنم

من که بودم از سبکروحی عنان دار نسیم             این زمان بر خاطر خود هم گرانی می کنم

                                 زندگی با محنت  بی عشقی و پیری"امیر"

                                  من به حکم عادت از عهد جوانی می کنم

                                 باز گویم غم دل را که تو دلدار منی

                                در غم و شادی و اندوه و الم یار منی

                              جز گل روی توام در دو جهان یاری نیست

                                چهره بگشای به رویم که پرستار منی

                                 چشم بیمار تو ای می زده بیمارم کرد

                                 پای بگذار به چشمم که پرستار منی

                               محرمی نیست که مرهم بنهد بر دل من

                              جز تو ای دوست که خود محرم اسرار منی

                               زاری از غمزه ی غمزای تو پیش که کنم؟

                             با که گویم که تو خود سرچشمه ی آزار منی

                            برگشا موی خم اندر خم و دست افشان باش

                                    به خدا یار منی،یار منی،یار منی

شهریار

این روزها معشوقه ی شهریار تازه دارد از چنگش به در می رود،دو هفته است که همدیگر را ندیده اند،شهریار با اضطراب فوق التصوری دست به گریبان است.مدام به محل قرارهای قبلی می رود اما نرفته دیوانه وار برمی گردد.اینجا که هست معشوقه را آنجا ،آنجا که هست اینجا می پندارد.اما به قول باباطاهر (اگر دردم یکی بودی چه بودی)، شهریار نه تنها معشوقه را از دست داده بلکه سه رفیق موافق هم که تاکنون داشته اکنون به هیچکدام دسترسی ندارد.

1.مرحوم ابوالقاسم شهیار که همشهری وصمیمی ترین دوست شهریار است،جوانی خونگرم و فعال که اکنون مریض و مسلول است و برای تغییر آب و هوا به مازندران رفته (شهریار بعدها که شهیار مرحوم شده در رثای او می گوید:

او سایه ی خدا بود، پشت و پناه ما بود             تا سایه ی خدا باد پشت و پناه شهیار)

2.جناب آقای زاهدی که گرفتار امتحانات و درگیر تهیه ی مقدمات سفر به اروپاست.

3.جوانی به اسم (کریمخان) که اهل ذوق و ادب است اما زود رنج که از دست کارهای عجیب شهریار با او قهر است.

در چنین ایامی نزدیک غروب که شهریار سراسیمه وارد منزل می شود، لاله به او مژده می دهد که فلانی (معشوقه ی شهریار) آمد اینجا و مقداری هم منتظر شما شد، چون عجله داشت رفت.اما گفت شاید برای ساعت نه آمدم.لاله با تاًسف اضافه کرد که پیراهنش را هم با خود برد، گفت این پیراهن وقتی من نباشم شهریار را آزار خواهد داد.(پیراهنی که خود شهریار پارچه ی آن را انتخاب کرده بود).

شهریار مثل اینکه دری از بهشت امید به رویش باز شده باشد اشک شوقی سر داد و در انتظار ساعت نه شب ماند، اما سخت بی قرار.

شب شد، لاله آمد چراغ نفتی شهریار را روشن کرد و گذاشت وسط اطاق، خواست برود، شهریار گفت در و پنجره ها را باز کن، خفه می شوم، با اینکه هوا منقلب بود لاله ناچار اطاعت کرد.

ساعت نه شب داشت نزدیک می شد که باد زد و چراغ را خاموش کرد، شهریار این را به فال بد گرفت لاله خواست روشن کند اما استاد گفت اگر او آمد روشن کن. اما او نیامد که نیامد.

آن شب شهریار با تب و لرز شدیدی دست و پنجه نرم کرد، نزدیک های صبح بود که شمع شاعرانه ی خود را روشن کرد و این غزل را نوشت:

شما عزیزان با خواندن این مقدمه و شرحی که زیر ابیات نوشته می شود درمیابید که چگونه وقایع عادی هم ضمن بیان شعری از آیینه ذوق و ضمیر شهریار به روی کاغذ منعکس می شوند که ظاهراً رد پایی از خود باقی نمی گذارد و شکوه ابهام غزل هم نمی شکند. این همان سبک سمبولیک حافظ است که بعد از حافظ کسی از عهده ی آن برنیامده است.

در اینجا هدف فقط بیان شاًن نزول و پیش آمدهایی است که این غزل را به وجود آورده است اما درک لطائف شعری و هنری غزل با خود شماست.

 برای مطالعه ی غزل بر روی ادامه ی مطلب کلیک کنید:

                               مثل پروانه کمي پير که شد مي ميرد

 زندگي پنجره اي رو به تماشاست،ولي

                              بسته و خسته و دلگير که شد مي ميرد

 عشق،رقصيدن ماهي ست؛که اقيانوسي ست

                             به دم و بازدمي دير که شد مي ميرد

شعر،نيلوفر آبيست،شناور در عشق

                           سهم يک برکه ي دلگير که شد مي ميرد

 گريه گاهي ملکوتي است ،غزل آلوده-

                          بغض آلود و نفس گير که شد مي ميرد

مرد آن است پلنگانه بتازد تا عشق

                         بسته ي کُـنده و زنجير که شد مي ميرد.

 استاد سالم پور احمد

نذار که پشت پلکات،زندونی شم ،بمیرم

چشماتو آسمون کن،بذار که پر بگیرم

چی شد چرا بریدی،دل از من شکسته؟

می خوام بیام تو خوابت،من غریب خسته

هیچی نگفتی رفتی،وفا که اینجوری نیست

کشتی منو تو غربت،جفا که اینجوری نیست

خدا خدامه امشب،ستاره شی بباری

دوباره آسمونو،توی چشام بکاری

پا نمیده صبوری،وقتی تو دوری از من

قرارمو میگیری،شبا یه جوری از من

نذار بیفتم از پا،دستاتو تکیه گام کن

فراموشم نکن باز،یه امشبو نگام کن

ماه اومده نشسته،رو ایوونم دوباره

جات خالیه تو شبهام،ستاره آی ستاره !

یادت نمیره از یاد،یادت چراغ رامه

گم نمیشم وقتی که،خاطره هات باهامه

از مهر روی گلرخان،در سینه دارم خارها

                                         آتش به جان و دل زنند،این آتشین رخسارها

بر روی ما ای باغبان بگشا در گلزارها

                                         تا کی به حسرت بنگریم از رخنه ی دیوارها

وصلت کجا روزی شود،روزی مرا ای دلستان

                                        جان داده مشتاقان بسی از حسرت دیدارها

هرگز نکردی تو وفا،بر وعده ای ای بی وفا

                                         در بی وفایی ها تو را،من آزمودم بارها

مانند تو یوسف رخی،پیدا نخواهد شد دگر

                                         هر چند که با نقد روان،گشتیم در بازار ها

بر عاشقان خسته دل،زان لب ببخشا شربتی

                                         افتاده بین بر خاک ره،از هر طرف بیمارها

از حسرت کوی بتان،نالان بود "خاقان "همی

                                         مانند بلبل روز و شب،از دوری گلزارها

برای مطالعه ی"سبک بازگشت"بر روی ادامه ی مطلب کلیک کنید:

                                               از کاسه ی شکسته آب نخواهی خورد.

                                                ***

زیبایی تو حرف ندارد ... باید سکوت کرد!!!

                                               ***

یادگار من است ـ این درخت که خستگی تبرت را می گیرد

                                                                       عمیق بزن.

                                              ***

این همه گنجشک بر یک درخت

                              این همه آواز با یک نت

                                            ***

زیبایی تو در سنگ رسوخ می کند

                              من که پوستی بیش نیستم!!!!

                                         ***

تنها" آیینه ی اتاق تو پیر نشانم نمی دهد

                            این جیوه را به اکسیر آغشته ای.

                                      ***

بر بینی شب انگشت چه کسی است؟

                              ـ که حتی زنجره ها خاموشند.

                                     ***

هی ...!! مترسک کلاه را بردار..

                                ما کلاغان دگر عقاب شده ایم.

                                    ***

درخت با همه ی کهنسالی از من جوان تر است..

                                چقدر سایه داشتن خوب است.

                                   ***

این چندمین بار است به صدایی از جا می پرم

                             و زودتر از من.. رنگم در را می گشاید.

                                  ***

بی پرنده ترین قفس .... خانه ی من است

                                 ***

چگونه از روزنی می گذشتم ... اگر شعر سوهانم نمی زد.

                                ***

نمک سوده تر از آنی که زمان فاسدت کند

                            ای برگذشته از آب و

                                                    خاک و

                                                            هوا و

                                                                  آتش" ـ ای شعر!

                               ***

بالشی کنار بالشت می گذاری

                           حوا نیز

                              اینگونه آدم را وسوسه می کرد.

                              ***